Zakat al-Fitr: wat u moet weten

Zakat al-Fitr is een aalmoes die aan elke moslim is voorgeschreven aan het einde van de maand ramadan. Ze is eenmaal per jaar verschuldigd en is een religieuze verplichting voor elke moslim, meerderjarig of minderjarig, man of vrouw, rijk of arm.

Ze heeft twee hoofddoelen:

• De zuivering van wie vast: ze zuivert het vasten van eventuele tekortkomingen tijdens de maand ramadan (ijdele woorden, ongepast gedrag, enz.).
• Solidariteit met de armen: ze stelt mensen in nood in staat het Eid-feest in waardigheid te vieren en op deze dag van vreugde in hun behoeften te voorzien.

Hoewel beide islamitische verplichtingen zijn die verband houden met zuivering en solidariteit, verschillen ze op verschillende essentiële punten:

Zakat al-Fitr is verschuldigd door elke moslim: meerderjarig of minderjarig, man of vrouw, rijk of arm. In de praktijk betaalt het gezinshoofd (of de persoon die verantwoordelijk is voor het huishouden) ze voor zichzelf en voor alle moslims die te zijnen laste leven.
De meeste rechtsscholen zijn van oordeel dat ook de arme moslim ze moet betalen, om hem verantwoordelijkheid te laten nemen en hem bewust te maken van solidariteit. Diezelfde arme heeft uiteraard op zijn beurt het recht om zijn deel te ontvangen naargelang zijn behoefte.

De betalingstermijnen:

1. Verplichte tijd: van de vooravond tot de ochtend zelf van het Eid-feest, vóór het gebed.
2. Toegestane tijd: men mag ze een of twee dagen vóór het Eid-feest betalen. Volgens een andere mening vanaf het begin van de ramadan.
3. Vervroegde betaling aan instellingen: men mag ze enkele dagen vóór het feest geven, zodat de instellingen de inzameling en verdeling goed kunnen organiseren.

Bij laattijdige betaling:

Zakat al-Fitr moet absoluut vóór het Eid-gebed betaald worden. Wordt ze daarna betaald, dan geldt ze niet langer als Zakat al-Fitr maar als een gewone aalmoes (Sadaqa). De moslim verliest zo de specifieke beloning die aan deze verplichting verbonden is, hoewel de aalmoes op zich verdienstelijk blijft.

Ja, het is toegestaan Zakat al-Fitr in geldwaarde te geven:

• De klassieke mening: de meeste klassieke scholen schrijven de betaling in voedingsmiddelen voor.
• De mening die geld toestaat: de hanafitische school en talrijke hedendaagse raden voor islamitische jurisprudentie staan betaling in geld toe, wat als praktischer en voordeliger voor de begunstigde wordt beschouwd.

Een stevig historisch precedent:

In de tijd van de Metgezellen, toen tarwe in Arabië opdook, vergeleken de meesten van hen de waarde van de verschillende voedingsmiddelen met elkaar (een sa’ tarwe stond gelijk aan twee sa’ gerst wegens het prijsverschil), wat aantoont dat zij zich toen al baseerden op het begrip geldwaarde. Zo beval ook de rechtgeleide kalief Umar Ibn Abdelaziz dat elke ambtenaar een halve dirham als Zakat al-Fitr zou betalen.

Kortom, het is toegestaan rekening te houden met de geldwaarde, en die verschilt van land tot land.

Het bedrag van de Zakat al-Fitr berust op een fundamenteel principe uit de soenna: de verzadiging van de arme (al-ishba’). De hoeveelheid die de profetische traditie vastlegt (een sa’, ongeveer 2,5 tot 3 kg basisvoedsel) moet garanderen dat een persoon in nood op de dag van het Eid-feest een volledige en voedzame maaltijd kan eten.

Om elk jaar de overeenkomstige geldwaarde te bepalen, baseren de instellingen zich op:

• De werkelijke kostprijs van een volledige maaltijd in het betrokken land (vlees, zetmeelproducten, groenten, dessert, drank);
• De prijzen op de lokale markt, die van jaar tot jaar kunnen veranderen door de inflatie;
• Overleg met actoren op het terrein (liefdadigheidsorganisaties, moskeeën) die de werkelijke noden van de begunstigden kennen.

Als de prijs stijgt of daalt, kan de geldwaarde van deze Zakat dienovereenkomstig worden aangepast.

Het bedrag wordt bepaald op basis van de ramingen van 3 verenigingen die op het terrein actief zijn in België.

Het religieuze doel van verzadiging (al-ishba’) wordt ruimschoots bereikt met de bedragen die ons zijn meegedeeld. Het adviserend sharia-comité beveelt daarom een minimumbedrag van € 7 per persoon aan, dat een volledige en evenwichtige maaltijd garandeert; meer geven is nog beter.

Volgens de meerderheidsmening is Zakat al-Fitr uitsluitend bestemd voor de armen en behoeftigen binnen de moslimgemeenschap, zodat zij het Eid-feest waardig kunnen vieren.

Daarin verschilt ze van Zakat al-Maal, die onder acht categorieën begunstigden verdeeld kan worden. Zakat al-Fitr heeft een gerichter doel: ervoor zorgen dat geen enkele moslim op de dag van het Eid-feest verstoken blijft van voedsel en vreugde.

Het is toegestaan – en zelfs aanbevolen – uw Zakat al-Fitr toe te vertrouwen aan islamitische liefdadigheidsverenigingen, die ze onder de armen verdelen op basis van de informatie waarover zij beschikken.

Door deze Zakat aan een instelling te geven, worden twee essentiële religieuze doelstellingen bereikt:

1. Het bewaren van de waardigheid van de arme: de begunstigde ontvangt zijn hulp discreet, zonder rechtstreeks met de schenker geconfronteerd te worden;
2. Een billijke verdeling: de instelling heeft een overzicht van de noden van de gemeenschap en kan de middelen rechtvaardig en georganiseerd verdelen.

Bovendien kunnen de instellingen dankzij een vervroegde betaling de inzameling en verdeling goed organiseren, zodat de begunstigden op tijd voor het feest ontvangen waar zij recht op hebben.

Volgens de meerderheid van de geleerden geldt als basisprincipe dat deze aalmoes ten goede moet komen aan de armen en behoeftigen van het land waar de schenker woont, om de lokale solidariteit te versterken.

Uitzondering : de overdracht kan uitzonderlijk toegestaan worden, op basis van een fatwa van bevoegde geleerden, wanneer een ander moslimland getroffen wordt door grote rampen zoals hongersnood na een oorlog of een aardbeving; of wanneer ze naar een familielid in het buitenland wordt gestuurd.

In België blijft het echter sterk aanbevolen om uw Zakat al-Fitr lokaal te geven, aan betrouwbare instellingen die ze herverdelen onder behoeftige moslims in het land.